بررسی ضرورت تهیه گزارش های توجیهی در بهبود روند سرمایه گذاری پروژه ها

چکیده

   امروزه سرمایه گذاری به عنوان یکی از مسائل مطرح در مباحث اقتصادی،  از اهمیت بسزائی برای تداوم رشد اقتصادی و تشکیل سرمایه در هر کشوری به ویژه کشورهای در حال توسعه، برخوردار است و از این منظر آن را به موتور محرک اقتصاد تشبیه کرده اند.   تأمین منابع مالی مورد نیاز طرح های عمرانی و سرمایه گذاری، مهمترین عامل در ایجاد بسترهای مناسب اقتصادی برای افزایش اشتغال، تولید و رونق تجارت محسوب می شود، منابع مالی اعم از داخلی و خارجی تأمین کننده وجوه مورد نیاز سرمایه گذاری بنگاه های اقتصادی و جریان تولید به شمار می آیند که معمولاً در هر پروژه سرمایه گذاری، از یک منبع و یا ترکیبی از شیوه های تأمین منابع مالی استفاده می شود.

هیچ فعالیت اقتصادی بدون توجیه اقتصادی قابل ادامه نیست. سرعت رشد تحولات صنعتی می تواند سرنوشت بسیاری از طرح های مهم صنعتی و تولیدی را تحت تاثیر قرار دهد. اقتصادی بودن هر طرحی در گرو اجرای مؤثر آن بر اساس زمان پیش بینی شده، شناخت روندهای اقتصادی حاکم و منابع موجود و در واقع مطالعات توجیه پذیری اقتصادی، فنی و مالی طرح است.در این پژوهش پس از بیان ضرورت تهیه گزارشهای توجیهی در سرمایه گذاری ها، به توصیف آن پرداخته و در انتها پیشنهادهایی برای بهبود عملکرد این گزارش ها ارائه خواهد شد.

واژگان کلیدی: سرمایه گذاری – گزارش های توجیهی – فعالیت اقتصادی- پروژه

 1-مقدمه

 تداوم پویایی و تحول به سوی رشد و توسعه اقتصادی، بهبود شرایط موجود در امر سرمایه گذاری ملی، دستیابی به توازن پایدار بین عرضه و تقاضای کالاها و خدمات، نوسازی و شکوفایی اقتصادی برای تسریع در پیشرفت و توسعه اقتصاد ملی و سیر به سمت سطوح بالای تولید ناخالص داخلی، علاوه بر مشارکت بخشهای خصوصی و دولتی، نیازمند تحول در مدیریت تأمین منابع مالی است. )آشوری،32:1389) در همین رابطه گزارش توجیهی مجموعه اطلاعات مورد نیاز برای شروع یک پروژه سرمایه گذاری و کار تجاری  (تولیدی یا خدماتی) را نشان می دهد.

اطلاعاتی از قبیل سرمایه لازم، تأسیسات و تجهیزات مورد نیاز، میزان تولید سالیانه، میزان حقوق و دستمزد و … در این طرح ها پیش بینی می شود، داشتن یک طرح توجیهی نه تنها برای افرادی که مایل به استفاده از تسهیلات بانکی هستند مفید است، بلکه برای افراد علاقه مند به راه اندازی کسب و کار نیز ضروری است. یک گزارش توجیهی برای توجیه نمودن سرمایه گذار (اعم از بانک، سازمان، شرکت و یا شخص) تنظیم می شود و هرچه دقیقتر نوشته شود، سرمایه گذار، راحت تر می تواند تصمیم بگیرد که آیا این طرح می تواند خواسته های او را برآورده کند یا خیر. در تنظیم یک طرح توجیهی باید سعی نمود واقعیت ها بیان شود و تمامی داده ها با منبع و مرجع معتبر ارائه گردد و همچنین تا حد امکان از فرضیاتی که درستی آنها کاملاً مشخص نیست، دوری جست. www.IRAVCOMFAR.com))در این نوشتار به بیان اهمیت و ضرورت گزارش های توجیهی در جریان سرمایه گذاری پرداخته می شود.

2-اهمیت و ضرورت پژوهش

 در راستای تحقق اهداف اقتصادی سرمایه گذاری با توجه به روند رو به جلو صنایع کشور در انطباق با بهره گیری از توانمندیهای  بالقوه و شرایط استفاده و رشد همه جانبه در ابعاد و بسترهای محیطی در ایجاد یک طرح، ضرورت بررسی اقتصادی، مالی و فنی طرح اجتناب ناپذیر است. در حقیقت شرط اجرای هر طرحی توجیه پذیر بودن اقتصادی آن است.(کریمی دشتی،4:1382) بسیاری از متقاضیان پروژه ها ، واحدهای تولیدی و صنعتی برای اخذ وام به دنبال تهیه امکان سنجی فنی و اقتصادی هستند و کوچکترین اهمیتی برای بررسی میزان درستی آن از خود نشان نمی دهند و پس از اخذ وام آنرا بایگانی می کنند. هنگام شروع پروژه و یا بهره برداری از کارخانه نیز غفلت بزرگ دیگری را انجام می دهند و آن عدم به روز رسانی طرح توجیهی برای بررسی بازگشت سرمایه در سالهای پیش بینی شده در سند مذکور بوده لذا هیچگونه معیار درستی برای ارزیابی از عملکرد مدیر بهره بردار و یا مدیر کارخانه وجود ندارد و سرمایه گذار دچار سردرگمی می-شود.در چنین حالاتی میل به سرمایه گذاری در کشور کاهش می یابد و سرمایه گذاران ناچار به ورطه هایی کشیده می شوند که سود بیشتری برای آنها نوید می دهد که چه ریسکهای بالایی به آنها تحمیل می شود و قلمرو اقتصادی کشور به هم می ریزد. (مهاجر،12:1378) در گزارشهای توجیه پذیری طرح را از جنبه های مختلف بازار، فنی و مالی مورد بررسی و مطالعه قرار می دهد، که ممکن است شامل احداث یک کارخانه تولیدی و یا افزایش یک خط تولید به خطوط تولید یک کارخانه موجود و یا تأسیس یک شرکت خدماتی رفاهی باشد. براین اساس می توان جهت تحلیل و بررسی هر تصمیم سرمایه گذاری یک گزارش توجیهی آماده نمود. علاوه بر موارد فوق در گزارش های توجیهی روندهای موجود اقتصادی نیز قابل درک است بدین صورت که در چه بخش هایی سرمایه گذاری صورت بگیرد، سرمایه گذاری ها به چه میزان باشد و ادامه روندهای موجود چگونه پیش بینی خواهد شد. شناخت این روندهای اقتصادی موجود علاوه بر تقبل هزینه کمتر بر سرمایه گذار سبب می شود بر امواج روند سرمایه گذاریهای موجود همگام شد و دوره بازگشت سرمایه در کوتاه ترین زمان ممکن صورت گیرد. در حقیقت با بررسی جنبه های  مختلف بازار، فنی و مالی یک پروژه می توان شاهد کاهش زمان سرمایه گذاری و بیانی دیگر تعجیل در راه اندازی و به تولید رساندن یک پروژه بود. در ادامه نشان داده خواهد شد که افزایش زمان سرمایه گذاری چگونه می توان آن پروژه را از منافع متصور سرمایه گذار دور ساخته و ایجاد ضرر کند.

گفتنی است هرچه زمان بهره برداری یک طرح افزایش یابد هزینه احداث و نگهداری پروژه افزایش و در مقابل ارزش تولیدات کاهش می یابد.

در این زمینه از رابطه اثبات شده ذیل می توان بهره برد:

همانطور که بیان شد سرعت توسعه و به انجام رسیدن یک طرح طبق رایطه روبرو است:   V=Vo + at

         a:              شتاب انجام طرح t:             زمان انجام طرح Vo:سرعت اولیه سرمایه گذاری      V:سرعت توسعه سرمایه گذاری طرح

 با فرض ثابت ماندن شتاب توسعه  زمان  رابطه مستقیمی با حاصل تفریق سرعت به انجام رساندن طرح و سرعت سرمایه گذاری اولیه ای که طرح آغاز می شود، دارد.t= V- Vo/a   بدین ترتیب هرچه مطالعات توجیهی اقتصادی ،فنی و مالی طرح در ابتدا دقیق تر  انجام شود، سبب افزایش سرعت اولیه سرمایه گذاری خواهد شد و در نهایت موجب هزینه کمتر خواهد شد. حال اگر این مطالعات توجیهی با دقت لازمه و یا اصلا انجام نشود ، سرعت اولیه سرمایه گذاری صفر خواهد شد : وطبق رابطه روبرو      t= V/a  با فرض ثابت ماندن شتاب زمان افزایش می یابد.

حال اگر شتاب توسعه ای را ثابت نباشد که البته در مدلهای واقعی به همین صورت است و شتاب توسعه تابعی از زمان و سرمایه گذاری است: V= 1/2at + Vot

به این شکل که با مطالعات دقیق اقتصادی، مالی و فنی  زیربناهای سرمایه گذاری بهبود و ساماندهی می شوند و در پی آن شتاب توسعه و میزان سرمایه گذاری افزایش می یابد. هر چه شتاب توسعه سرمایه گذاری افزایش یابد زمان کاهش می یابد.

در ادامه به تعریف بخشهای گزارشهای توجیهی پرداخته خواهد شد:

گزارش توجیهی معادل واژه انگلیسی Feasibility Study Report می باشد و عبارتست از گزارشی که توجیه پذیری یک طرح را از جنبه های مختلف بازار، فنی و مالی مورد بررسی و مطالعه قرار می دهد. مقصود از طرح هر پروژه صنعتی و یا خدماتی می¬باشد که پس از اجرا و در نهایت منجر به ارائه یک محصول و یا خدمت به مصرف کنندگان میانی و یا نهایی می گردد. یک طرح ممکن است شامل احداث یک کارخانه تولیدی و یا افزایش یک خط تولید به خطوط تولید یک کارخانه موجود و یا تأسیس یک شرکت خدماتی رفاهی باشد. براین اساس می توان جهت تحلیل و بررسی هر تصمیم سرمایه گذاری یک گزارش توجیهی آماده نمود. (اباذر شاهی،1390)

بطور کلی یک گزارش توجیهی از سه بخش به شرح موارد ذیل تشکیل یافته است

1   – مطالعه بازار: معادل واژه انگلیسی Market Study بوده که جنبه های مختلف بازار محصول (محصولات) طرح از جمله عرضه، تقاضا، کمبود، بازار هدف و … را مورد مطالعه قرار می دهد.

2   – توجیه پذیری فنی: معادل واژه انگلیسی Technical Feasibility بوده که جنبه های فنی طرح از جمله فن آوری، ظرفیت، محل اجرا، ماشین آلات و تجهیزات تولید و ساختار اجرائی طرح را مورد بررسی قرار می دهد.

3   – تجزیه و تحلیل مالی: معادل واژه انگلیسی Financial Analysis بوده و جنبه های مختلف مالی و سودآوری طرح را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد.

 مطالعات بازار

 نخستین مرحله از فرایند بررسی توجیه پذیری هر طرحی مربوط به مطالعات بازار آن می باشد. هر طرحی با توجه به ماهیت آن دارای محصولات یا خدمات (که در حالت کلی محصول نامیده می شود) گوناگونی می باشد که هدف از اجرای آن طرح، ارائه محصول به بازار مصرف است. براین اساس پس از شناسایی بازارهای مصرف محصول و تعیین بازار هدف مورد نظر بایستی به بررسی همه جانبه این بازار اهتمام ورزید. مهم ترین مواردی که در مطالعات بازار طرح ارائه می گردد شامل تعیین آمار مربوط به میزان تولید، واردات، صادرات و مصرف محصول مورد نظر در طی سالهای مختلف در کشور و همچنین پیش بینی این موارد در طی سالهای آتی می باشد. پیش بینی تقاضا به عنوان یکی از مهمترین ارکان مطالعه بازار می باشد. بطوریکه با استناد به پیش بینی های انجام شده تحلیل وضعیت آینده صنعت مورد بررسی صورت می پذیرد. روش های مختلفی برای پیش بینی تقاضا در سالهای آتی وجود دارد که انتخاب روش مورد نظر متأثر از دو عامل زیر می باشد.

  1. نوع محصول به لحاظ مصرفی، واسطه ای، سرمایه ای بودن
  2. آمار و اطلاعات در دسترس

 در ادامه روش های مختلف پیش بینی تقاضای محصول در طی سالهای آتی ارائه شده است.

  1 . روش روند گذشته یا تداوم روند قبلی

 در این روش با فرض این که روند تغییر پارامتر موردنظر درآینده، مشابه روند سالهای گذشته خواهد بود، از رشد متوسط سالهای قبل جهت پیش بینی میزان پارامتر استفاده می شود. مزیت اصلی این روش سهولت استفاده از آن می باشد، اما نباید این نکته را از ذهن دور نگاه داشت که در بسیاری از موارد، صرف استناد به روند سالهای گذشته می تواند گمراه کننده باشد. زیرا تغییرات و تحولات تکنولوژیکی، فرهنگی و سلیقه ای و تحولات جمعیتی باعث تأثیر در روند تغییر پارامتر مورد نظر خواهد شد.

  1. روش سطح مصرف یا مصرف سرانه

در این روش که به طور عمده جهت پیش بینی تقاضای محصول در سالهای آتی استفاده می شود، متوسط نرخ رشد مصرف سرانه در سالهای گذشته محاسبه می شود. پیش بینی تقاضا با لحاظ کردن متوسط نرخ رشد سرانه و نرخ رشد جمعیت بدست می آید.

Xn = A (1 + P)n C (1 + R) n

 A : جمعیت کنونی       P:نرخ رشد جمعیت     n: سال مورد محاسبه         C: مصرف سرانه در سال پایه     R: نرخ رشد مصرف سرانه    X:تقاضا

 روش فوق زمانی استفاده می شود که امکان استناد به شاخص مصرف سرانه در مطالعه وجود داشته باشد.

  3 . روش ضریب مصرف

 این روش پیش بینی تقاضا برای کالاهای واسطه ای که از آنها برای تولید کالای دیگر استفاده می شود، مناسب می باشد. به طوری که با در اختیار داشتن ضریب مصرف محصول مورد بررسی در بخش های مصرف کننده محصول و پیش بینی تولید کالایی که از محصول مورد بررسی استفاده می نماید می توان به تقاضای محصول مورد بررسی دست یافت. روش فوق در مواردی که امکان تعیین ضریب مصرف محصول فراهم باشد و همچنین امکان پیش بینی تولید کالای مصرف کننده محصول در سالهای آینده فراهم باشد، مناسب می باشد.

  4 . فرایند مارکو (Markov Process

در این روش با استفاده از نظرسنجی، برای کالاهای جدید یا نوع خاصی از کالاهای موجود که نیازمند بررسی رفتار مصرف کنندگان محصول اعم از افراد یا گروههای درآمدی و یا صنایع مصرف کننده محصول واسطه ای می باشد می توان از روش فرایند مارکو استفاده کرد. در این روش از طریق پرسشنامه، مطالعه میدانی و یا مصاحبه می توان به نظر سنجی پیرامون تقاضای کالای مورد بررسی پرداخت.

5 . روش روند متغیر

 در این روش به دلایل تغییر در شرایط اقتصادی و اجتماعی و نیز تحول الگوهای مصرفی ناشی از آنها، بررسی روند تغییرات مصرف یک کالای معین برحسب مورد در ارتباط با تغییر درآمد ملی (یادرآمد سرانه) و یا هریک از اجزای تشکیل دهنده آن نظیر سرمایه گذاری ملی (دولتی، خصوصی) مصرف ملی (دولتی، خصوصی) و … و یا اعتبارات خاص برنامه ای و بودجه خانوار انجام می شود. مقادیر پیش بینی شده برای درآمد ملی و یا هرکدام از پارامترهای فوق را به ترتیب از گزارش های مربوط به برنامه های عمرانی بودجه دولت، بانک مرکزی و سایر سازمان های ذیربط دولتی و ملی می توان تهیه نمود.

در این روش برای تحلیل ارتباط و مقایسه بین روند مصرف کلای مورد بررسی یا روند تغییرات درآمد ملی و یا هر پارامتر دیگر و طریق تناسب ساده و با رابطه همبستگی (Regression) استفاده می شود. در روش تناسب ساده چون میزان روند تغییرات مصرف کالا و روند تغییر پارامتر انتخابی در دوره گذشته معلوم هستند لذا با معلوم بودن روند آینده پارامتر انتخابی، میزان روند تغییرات مصرف کالا در آینده برآورد خواهد شد. از رقم بدست آمده به همان شکلی که در روش قبلی ذکر شد برای پیش بینی میزان تقاضای محصول در آینده استفاده می شود.

بررسی میزان تولیدات محصول شامل گردآوری آمار و اطلاعات مربوط به تولیدات شرکت هایی است که درحال حاضر درحال ارائه این محصول می باشند و در حالت کلی بعنوان رقیب محسوب می گردند. پس از تعیین میزان عرضه محصول که برابر تولید باضافه واردات می باشد بایستی آمار و ارقام مربوط به شرکت ها و یا جمعیت مصرف کننده محصول مورد نظر بررسی و ارائه گردد تا از مقایسه میزان عرضه و تقاضای محصول، تعیین گردد که آیا محصول تولیدی دارای بازارمصرف می باشد و یا خیر؟

 درصورت اشباء بازار داخل کشور جهت ارائه محصول که نشانگر حضورتعداد زیادی از شرکت های مشابه و یا عدم وجود بازار مصرف داخلی می باشد بایستی به صادرات محصول مورد نظر توجه داشت که براین اساس لازم است تا مطالعات بازار در سطح گسترده تری (جهانی) بررسی گردد. همچنین درصورت اشباء بازارجهانی و وجود رقبای بین المللی متعدد، تنها راه ممکن جهت حضور در این بازار تولید محصول با کیفیت بسیار بالا و قیمت پایین و انجام فعالیات های بازرگانی و تبلیغاتی در سطحی بسیار گسترده می باشد.

نتیجه مطالعات بازار طرح توجیهی، پاسخگویی به سئوالات ذیل می باشد:

  1. آیا برای ارائه محصول تولیدی، بازار مصرف مناسب و مطلوبی در داخل و یا خارج کشور وجود دارد؟
  2. نحوه ورود به این بازار چگونه است؟
  3. کیفیت و کمیت ارائه محصول به بازار مصرف بایستی دارای چه شرایطی باشد؟
  4. چه پارامترهای در بازار مصرف محصول تأثیر گذار است؟
  5. ریسک ورود به بازارهای داخلی و خارجی به چه میزان است؟
  6. آیا در سالهای آتی وضعیت بازار به همین منوال باقی خواهد ماند؟

توجیه پذیری فنی

   توجیه پذیری طرح از لحاظ امکان اجرای آن در بخش توجیه پذیری فنی گزارش توجیهی مورد بررسی قرار می گیرد. در این بخش بررسی های اولیه ای که درخصوص نحوه اجرای طرح تحت عنوان فاز یک طراحی انجام گرفته ارائه می گردد. طراحی فازیک دارای اطلاعات کلی می باشد و حاوی اطلاعات بسیار ریز (Detail) همانند آنچه در فاز دو طراحی است، نمی باشد. این اطلاعات شامل مشخصات زمین محل اجرای طرح، دانش فنی پروژه، ظرفیت، نحوه اجرای عملیات ساختمانی، محوطه سازی و راه سازی، ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز تولیدی، تأسیسات و سایر مواردی است که تحت عنوان هزینه های ثابت سرمایه گذاری مدنظر قرار گرفته است.  کلیه اطلاعات فنی اجرای طرح در مراحل احداث و بهره برداری در این بخش از گزارش توجیهی ارایه می گردد. در این بخش اطلاعات مربوط به هزینه های سرمایه گذاری که شامل هزینه های ثابت سرمایه گذاری، هزینه های قبل از بهره برداری و سرمایه در گردش می باشد بایستی همراه با مستندات (Performa) قابل ارائه در بانک و سایر نهادهای مربوط ارائه و بررسی گردد. همچنین محاسبات مربوط به هزینه های سالیانه تولید که شامل هزینه های تأمین مواد اولیه، سوخت، پرسنلی، استهلاک، هزینه های تأمین مالی، هزینه های اداری و خدماتی و غیره می باشد نیز در این بخش ارائه خواهد گردد. در این بخش زمان بندی و نحوه اجرای طرح بصورت کلی و مرحله به مرحله تشریح می گردد. نتایج مذاکرات با سایر شرکت هایی که بعنوان تأمین کننده تجهیزات و پیمانکار ساخت و بهره برداری بخش های مختلف طرح می باشند با مستندات مربوط در این بخش ارائه می گردد.   ارائه بررسی های فوق الذکر همراه با مدارک مستدل نشان دهنده امکان پذیری اجرای طرح از دیدگاه مسائل فنی می باشد.   اطلاعات جمع آوری شده در بخش مطالعات فنی طرح بعنوان خوراک بخش تجزیه و تحلیل مالی گزارش توجیهی می باشد و بر این اساس بایستی بصورت کامل و دقیق محاسبه و ارائه گردد.(کیومرثیان،1389)

تجزیه و تحلیل مالی

    هدف نهایی از اجرای هر طرحی کسب درآمد و سود از محل فروش محصول و یا ارائه خدمات می باشد. اما سئوال بسیار مهم این است که دستیابی به چه مقدار سود به صرفه است و در صورت دست یابی به چه مقدار درآمدی، سهامدار از سرمایه گذاری خویش منفعت لازم را کسب نموده است. لذا جهت دست یابی به معیار و شاخص مناسب جهت تعیین سوددهی و یا عدم سوددهی طرح ها، یک سری شاخص های مالی و اقتصادی در طی سال های گذشته از جانب کارشناسان و اقتصاد دانان بزرگ تعریف و مورد استفاده قرار گرفته است.

     هدف از تجزیه و تحلیل مالی طرح در گزارشات توجیهی، دست یابی به شاخص های مالی و اقتصادی جهت حصول تصمیم مقتضی است. خوراک لازم بمنظور محاسبه شاخص های مالی و اقتصادی هزینه های سرمایه گذاری و هزینه های تولید می باشد که در بخش مطالعات فنی گزارش پیش بینی و ارائه گردیده است. در این بخش از گزارش با استفاده از هزینه های سرمایه گذاری، هزینه های تولید، درآمد سالیانه پیش بینی شده برای طرح و سایر مبانی و مفروضات مورد نیاز جهت انجام محاسبات، صورت حساب سود (زیان)، صورت گردش وجوه نقد، ترازنامه پیش بینی شده و سایر جداول مالی و اقتصادی که جهت محاسبه شاخص ها مورد استفاده قرار می گیرد تهیه و تنظیم می گردد. پس از تشکیل جداول مالی و اقتصادی، شاخص های مهم تأثیر گذار در تصمیم گیری جهت اجرا و یا عدم اجرای طرح با استفاده از فرمول های مربوط محاسبه و بمنظور اتخاذ تصمیم مناسب ارائه می گردد. در این زمینه لازم به ذکر است که اهداف و شاخص های تعریف شده در تحلیل های مالی و اقتصادی بایکدیگر متفاوت می باشد. تحلیل مالی و تحلیل اقتصادی دو راه اصلی برای آزمون مطلوبیت یک طرح هستند. ابزارهای بکار گرفته شده برای انجام این دو آزمون متفاوت نیستند، اما رویکرد و نگرش آنها تفاوت اساسی دارد. ارزیابی مالی با جریانهای هزینه و فایده از دیدگاه یک سرمایه گذار (بنگاه یا فرد) و ارزیابی اقتصادی با جریانهای هزینه و فایده اجتماعی سروکاردارند. در نتیجه تحلیل ها یا آزمونهای اقتصادی نسبت به مالی از دیدگاه وسیع تری هزینه ها و فایده ها را لحاظ می کنند. یک بنگاه یا فرد به هنگام سرمایه گذاری به منفعت مالی و ثبات منفعت توجه دارد، در حالیکه جامعه یا دولت به هدف های گسترده تری نظیر افزایش درآمد ملی، اشتغالزایی، ریشه کنی فقر و فایده های معطوف به یک جامعه به طور کلی می اندیشد. در نتیجه هدف های دو آزمون متفاوت است. لذا چنانچه هدف ارزیابی میزان منفعت طرح برای جامعه و از دیدگاه ملی باشد (مانند طرح های ملی)، ارزیابی اقتصادی به کار می آید.

شرح خدمات تهیه طرح فنی و اقتصادی به شرح زیر می باشد

 الف- خلاصه گزارش

ب- معرفی اجمالی طرح و متقاضی

– هدف از اجرای طرح شامل ظرفیت تولید ،‌ اشتغالزایی، محل احداث طرح و …

– سوابق ثبتی شرکت و بررسی توانمندیهای متقاضی و شرکت

– سرمایه و سهامداران شرکت و مدیران اصلی شرکت

– کلیه مجوزهای قانونی اخذ شده برای طرح تا کنون(تولایی،1390)

برای مثال در تهیه طرح های توجیهی فنی- اقتصادی جهت احداث واحدهای توليدي و بررسی نیازمندی ها، برآورد هزینه ها و پیش بینی درآمدها در سالیان متوالی از مقدمات و ضروریات اولیه اجرای طرح می باشد که نیازمند محاسبات دقیق و پیش بینی های مالی و اقتصادی مناسب می باشد. طرح توجیهی داراي چارچوب واصولي است كه مجري بايد قبل از هر اقدامي نسبت به تهيه آن اقدام نمايد و جهت اخذ مجوز و یا تسهیلات به مراکز مربوطه ارائه نماید. جهت انجام مطالعات توجیهی یک طرح، چهار جنبه ارزیابی بازار، ارزیابی فنی، ارزیابی مالی و ارزیابی اقتصادی مورد بررسی و مطالعه قرار می گیرد.

   در بخش ارزیابی بازار نیاز بازار به محصول و سهم آن بررسی شده که لازم است اطلاعات زیر جمع آوری و مورد استفاده قرار گیرد: روند مصرف گذشته و سطح مصرف فعلی، وضعیت عرضه، امکانات و محدودیت های تولید، وضعیت واردات و صادرات، وضعیت رقابت، ساختار هزینه، ثبات تقاضا، رفتار، انگیزش ها و نیاز های واقعی مصرف کننده، کانال های توزیع و سیاست های بازاریابی موجود و محدودیت های قانونی، اداری و فنی. در بخش ارزیابی فنی جنبه های تخصصی توليد و مباحث مربوط به نظام مانند ظرفیت طرح، محل اجراء، شرایط جوی و محلی، روش تولید، نیروی کار، ضوابط و قوانین ، نوع تکنولوژی مورد استفاده، منابع تامین انرژی و آب، نحوه تهیه مواد خوراکی، دارو و دیگر مواد اولیه مورد نیاز، ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز، ساختمان و تاسیسات مورد نیاز، حمل و نقل، زمانبندی و امکان سنجی پروژه و … مورد بحث قرار می گیرد. در ارزیابی مالی، میزان سرمایه گذاری و نحوه تامین منابع مالی آنرا بررسی نموده و مشخص می کند که آیا این طرح بازده مورد انتظار سرمایه گذار را خواهد داشت یا خیر. پارامترهای میزان سرمایه و هزینه طرح، تامین مالی، هزینه سرمایه، میزان سودآوری، نقطه سر به سر، جریان نقدی، قابل ارزش بودن سرمایه گذاری و جریان ها و وضعیت مالی در این بخش مورد بررسی قرار می گیرند. ارزیابی اقتصادی به تجزیه و تحلیل هزینه و سود طرح از دید جامعه پرداخته و مسائلی مانند تاثیر طرح در خود کفایی، اشتغال و صرفه جویی را مورد بررسی قرار می دهد (www.ISANAT.com)

اهمیت بخشهای گزارشات توجیهی

  با توجه به آنکه طرح برای چه هدفی مورد ارزیابی واقع می گردد، در بخشی از آن دارای اهمیت بیشتری برای ارزیابان واقع می گردد. مثلاً در طرح های توجیهی بانک پذیر که به منظور ارائه به بانک جهت اخذ تسهیلات و اعتبارات بانکی تهیه و تدوین می گردد، مطالعات اقتصادی و بازار محصول از اهمیت بسیاری برخوردار می باشد. در این گونه طرح ها، چکیده ای از مطالعات فنی کفایت نموده و بررسی های مالی نیز در مواردی بسیار پر اهمیت خواهد بود. البته معیارهای ارائه شده بنا به زمان و موقعیت های خاص اقتصادی و اجتماعی قابل تغییر می باشد. از سویی مشی موسسه اعتباری وام دهنده نیز اهمیت بخشهای گوناگون یک طرح را مشخص می نماید

طرح تجاری و طرح توجیهی

بر اساس تعریف Don Hofstrand ، یک طرح توجیهی دارای کارکرد جستارگرایانه برای پاسخگویی به این سوال است: آیا این ایده منجر به یک فعالیت اقتصادی توجیه پذیر خواهد گردید؟ در مقابل یک طرح تجاری با رویکرد برنامه ریزی تدوین گردیده و در واقع ترسیم کننده فعالیت های مورد نیاز برای حصول به واقعیت از ایده می باشد. در یک طرح توجیهی کلاسیک ایده مطرح شده مورد بررسی قرار گرفته و به تبع آن گزینه های متفاوتی حاصل می گردد. در یک طرح تجاری فعالیت های اجرایی برای حصول نتیجه در یکی از سناریوهای مورد قبول مورد بررسی قرار می گیرد. در مجموع ایده و پروژه ای که در مطالعات امکانسنجی، دارای توجیه اقتصادی و مالی باشد، می بایست برای اجرا و توسعه بعنوان یک نقشه راه از خروجی های طرح تجاری استفاده نماید. (www.Apa-iran.com)

نرم افزار کامفار

 نرم افزار کامفار توسط سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو) تهیه شده و تاکنون علاوه بر زبان انگلیسی به زبان های مختلفی از جمله زبان فارسی نیز منتشر شده است. این نرم افزار که می تواند توسط بخش خصوصی و دولتی، برای بررسی توجیه پذیری تخصیص بودجه به یک پروژه عمرانی خاص، دریافت وام های داخلی و خارجی، مشارکت با سرمایه گذاران خارجی، سرمایه گذاری مشترک بخش خصوصی و دولتی و … توسط کارکنان دستگاه های اجرایی (علی الخصوص بودجه نویسان)، کارکنان بانک ها، کارآفرینان و صاحبان سرمایه و … مورد استفاده قرار گیرد، دارای قابلیت هایی به شرح زیر است:

1- کامفار هم به واسطه جایگاه تهیه کننده آن و هم به واسطه قابلیت هایی که در خود دارد، اکنون معتبرترين نرم‌افزار برای بررسی توجیه پذیری مالی طرح هادر سطح جهان محسوب می شود.

2- این  نرم افزار  فاقد  اشکالات  و  ایراداتی  است که سایر نرم افزار های موجود در این زمینه دچار آن هستند.

3- یکی دیگر از ویژگی های خوب نرم افزار قابلیت انعطاف پذیری آن برای بررسی توجیه پذیری طرح های صنعتی، کشاورزی، معدنی،گردشگری و… است.

4- علاوه بر این هم توجیه پذیری پروژه های عمومی (دولتی) و هم توجیه پذیری پروژه های خصوصی با این نرم افزار قابلیت بررسی دارد.

5- همچنین انجام کلیه محاسبه به صورت پویا صورت می گیرد که این امر باعث دقت بالا و واقعی بودن نتایج می شود.

6- بررسی توجیه پذیری طرح های جدید، طرح های توسعه، طرح هایی با شراکت چند سرمایه گذار، طرح های با سرمایه گذاری به واحدهای پولی مختلف و  با استفاده از این نرم افزار به سهولت امکانپذیر است.

7-کاربرمی تواندبه انتخاب خود سطح دقت لازم برای محاسبات خود را برگزیند.

8- نرم افزار به گونه ای طراحی شده است که قابلیت ارائه انواع گزارش ها و نمودارهای کلی و جزئی برای هر سطحی از تحلیل(کارشناسی یا مدیریتی) را دارد.

9- علاوه بر بررسی توجیه پذیری مالی، بررسی توجیه پذیری اقتصادی نیز با این نرم افزار امکانپذیر است. (. www IRANQC.COM)

 3-نتیجه گیری و پیشنهادهای پژوهش

 مطالعات توجیهی در ایران یکی از مقولات مهم وارزشمندی است که در حیطه مباحث اقتصاد مطرح می شود و اگر به درستی بنگریم بیشترین مشکلات و ناکامی های اقتصادی و سرمایه گذاری ، ریشه در سطحی نگری در این بخش دارد.از این رو فرایند بسترسازی در بخش مطالعات توجیهی قبل از سرمایه گذاری ، مستلزم بهره گیری از شیوه ها و متد های مختلف علمی-کاربردی گزارش های توجیهی طرح ها است.بدین ترتیب پیشنهادهای ذیل برای بهبود عملکرد این گزارشها ارائه می شود:

  1. آشنایی کافی با ابزارهای تخصصی علم اقتصاد جهت شناخت و تحلیل ساختار و بکارگیری ابزارهای نوین و تخصصی این شاخه از علوم جهت پیش بینی روند تغییرات آتی صنعت
  2. نگرش متفاوت در شیوه بررسی طرح های مختلف و تمسک به روشهای نامحدود و مناسب پیش بینی عرضه و تقاضای بازار
  3. تفکیک بازار به لحاظ فاکتورهایی چون ماهیت بازار، ساختار بازار و غیره و اعمال نگرش عمقی به کلیت و ابعاد بازار
  4. توجه به شناسایی بازارهای هدف تولید و اندازه و ابعاد فعالیت بنگاه
  5. عدم شتابزدگی در طول مراحل تدوین گزارشهای توجیهی که خود ناشی از فشارهای برونزا بر کارشناس جهت تسریع در تدوین گزارش توجیهی
  6. برگزاری همایش و سمینارهای تخصصی با همکاری مشترک دانشگاه های معتبر داخلی در بخش اقتصاد
  7. حمایت از ایجاد نهادهای تخصصی برای انجام مطالعات توجیهی و لزوم توجه به شناسایی اولویتهای مناسب سرمایه گذاری و انجام کامل مراحل مطالعاتی قبل سرمایه گذاری

 4-منابع

  1. مهاجر،م.1378.اقتصاد توجیه ناپذیر اتوبوس ها، نشریه ابرار اقتصادی،شماره 28
  2. آشوری،ع.1389.بازنگری در توجیه اقتصادی پروژه تولید قطعات ریخته گری موتورهای دیزلی در ایران، نشریه ریخته¬گری،شماره 18
  3. کریمی،الف.1382.توجیه پذیری شاخص¬های مهم اقتصادی در اجرای پروژه سیمان،نشریه سیمان،شماره 74
  4. شاهی،الف.1390.طرح توجیهی چیست؟،در پایگاه اینترنتی ABAZARSHAHI.BLOGFA.com www.
  5. کیومرثیان،ف.1389 .طرح توجیهی چیست؟ ،در پایگاه اینترنتی SALE-BUSINESS.BLOGFA.com www.
  6. تولایی،الف.1390.روش مطالعات امکان سنجی به عنوان یک ضرورت اجتناب ناپذیر ولی فراموش شده در پایگاه اینترنتی  www. DEVELOPMENTOFIRAN.MIHANBLOG.com
  1. www. ISANAT.com
  2. www.IRAVCOMFAR.com
  3. www.Apa-iran.com
  4. www. IRANQC.com