سرمایه گذاری خارجی و تحلیل آن


خلاصه مقاله:

پس از دهه ۱۹۸۰ ‏این پدیده جهانی از رشد بسیار بالایی برخوردار بوده و به گونه ای که نرخ رشد آن از نرخ رشد دیگر شاخص های ‏اقتصادی مانند صادرات ،‌تجارت ، تولید ناخالص ملی بیشتر بوده است . بر پایه گزارش های سالانه سازمان ملل متحد ، ‏مقدار سرمایه گذاری های مستقیم خارجی از سال ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۰ دارای میانگین نرخ رشد سالانه بالغ بر ۲۹ درصد ‏است که نزدیک به سه برابر رشد سالانه صادرات جهانی در این مدت بوده است . ‏

‏1. تعریف سرمایه گذاری خارجی:

فرهنگ لغت حقوق بی الملل ؛ سرمایه گذاری خارجی را اینگونه تعریف کرده است : ‏انتقال وجوه یا مواد از یک کشور ( کشور صادر کننده ) به کشور دیگر ( کشور میزبان ) ، جهت استفاده از تاسیسات ‏یک بنگاه اقتصادی در کشور اخیر ،‌در برابر مشارکت مستقیم یا غیر مستقیم در سود آن بنگاه ،‌چگونگی بهره گیری از ‏این وجه در اداره یک بنگاه اقتصادی ، وجه تمایز سرمایه گذاری خارجی از « تجارت خارجی» محسوب می شود .

2. شیوه های سرمایه گذاری خارجی :

تقسیم بندی نوع سرمایه گذاری ، از جهات گوناگون امکان پذیر است . ساده ‏ترین گونه ،‌انتساب به زمیه های فعالیت سرمایه گذاری است . مانند سرمایه گذاری تولیدی ، بازرگانی ،‌اعتباری ، ‏صرافی ( ارزی ) و غیره . اما اصولا” سرمایه گذاری را در دو دسته کلی قرار می دهند ؛ « سرمایه گذاری عمومی» ‏و « سرمایه گذاری خصوصی» ‏ الف ) سرمایه گذاری عمومی خارجی ‏ به آن نوع سرمایه گذاری ،‌که توسط دولتها به مفهوم خاص و یا توسط سازمانهای بین الملی صورت می گیرد ، ‏سرمایه گذاری عمومی گفته می شود ، برخی طرحهای توسعه و یا فعالیتهای بازرگانی که به حیات اقتصادی یک کشور ‏بستگی داده توسط دولت سرمایه گذاری می شود . ‏ ب ) سرمایه گذاری خصوصی خارجی ‏ سرمایه خصوصی ، یک منبع مهم برای سرمایه گذاری خارجی محسوب می شود . در کشورهای صنعتی غربی ، ‏سرمایه خصوصی بخش مهمی از سرمایه گذاریهای صورت گرفته در خارج ازکشور را تشکیل می دهد . در کشورهای ‏در حال توسعه نیز ، نیاز فوری به جریان رو به تزاید سرمایه خصوصی وجود دارد . هدف اصلی اشخاص یا شرکتهای ‏خصوصی از سرمایه گذاری در خارج تحصیل سود است . همین عنصر کسب منفعت ، سرمایه گذاری خارجی را از ‏سایر موارد تامین مالی خارجی جدا می‌سازد .

3.  انواع سرمایه گذاری خارجی

‏ ‏ الف ) سرمایه گذاری مستقیم خارجی سرمایه را اقتصاد دانان به جیوه تشبیه می کنند که لغزان است و با کوچکترین تکانی جابجا می شود یا آن را پر نده ای ‏می پندارند که با کوچک ترین صدای پایی می پرد و زودتر از آدمی از معرکه می گریزد . این « پرنده گریزپا » امروزه ‏سهم مهمی در اقتصاد کشورهای جهان دارد ،‌به اقصی نقاط دنیا مهاجرت می کند و گاه گفته می شود که سرمایه (( وطن ‏‏)) نمی شناسد . سرمایه گذاری مستقیم خارجی به گونه رائج آن به شکل سرمایه گذاری در تولید ، ساخت کالا و استخراج ‏مواد خام انجام می شود و کشور ها برای پر کردن شکاف بین پس انداز ملی و سرمایه گذاری ، دستیابی به دانش فنی و ‏زدودن تنگناهای ارزی از آن استقبال می کنند . سازمان تجارت جهانیWord Trade Organization ) ‎‏ ) سرمایه ‏گذاری مستقیم خارجی رابه این صورت تعریف می کند : « زمانی که یک سرمایه گذار ساکن در یک کشور ( کشور مبدا) ‏دارایی یی را در کشور دیگری ( کشور میزبان ) به قصد مدیریت آن دارایی خریداری می کند . ‏FDI ‎‏ اتفاق می افتد » ‏Foreign Direct Inrestment ‎ ب : سرمایه گذاری خارجی در سبد مالی یا سرمایه گذاری غیر مستقیم ‏ سرمایه گذاری خارجی در سبد مالی ( ‏FPI‏ ) تمام سرمایه گذاریهای یک شخصیت حقوقی مقیم در یک کشور ،‌در اوراق ‏قرضه یک بنگاه مقیم در کشور دیگر را در بر می گیرد . این بنگاه در درجه نخست در پی جمع آوری سرمایه مورد نیاز ‏خود است و لازم نیست که سود قابل توجه و پایداری به سرمایه گذار بر گرداند .همه سرمایه گذاریها در زمینه اوراق ‏مشارکت و سفته نوع غیر مستقیم سرمایه گذاری محسوب می شود . ‏

 ‏4. تاریخچه سرمایه گذاری خارجی

از اواخر سده نوزدهم میلادی ، سرمایه گذاری خارجی نقش مهمی در اقتصاد جهانی ایفا کرده است . در آن زمان ‏بریتانیا مهم ترین ملت اعتبار دهنده جهان به شمار می رفت . مسیر حرکت سرمایه های خصوصی خارجی در دو ‏مقطع قبل از جنگ جهانی اول از کشورهای اروپایی به سوی کشورهای تازه صنعتی شده آن زمان یعنی ایالات متحده ‏امریکا ،‌کانادا ، آرژانتین و استرالیا بود . در واقع یکی از عوامل مهم توسعه اقتصادی این کشورها ، جریان سرمایه ‏خصوصی از اروپا بد . در دهه ۱۹۶۰ بعد از پایان رکورد سرمایه گذاری ناشی از دو جنگ چهانی شاهد این نوع ‏سرمایه گذاری و نقش موثر آن در توسعه اقتصادی آسیای جنوب شرقی هستیم . تا جایی که در دهه ۱۹۸۰ آسیا ‏بزرگترین دریافت کننده سرمایه گذاری مستقیم خارجی در فاصله ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۰ بود . ‏

 ‏5. سرمایه گذاری خارجی در ایران

‏ سرمایه گذاری خارجی در ایران از اواخر سده نوزدهم آغاز و شامل سرمایه گذاری در صنعت نفت ، بهره برداری از ‏شیلات ، بهره برداری از خطوط تلگراف ، تاسیس بانک ، احداث راه آهن ، بهره برداریاز جنگلها و بهره برداری از ‏معادن … بوده است و سه مقطع زمانی ۱۲۵۸ تا ۱۳۳۱ هجری شمسی و ۱۲۴۱ تا ۱۲۹۲ هجری شمسی و ۱۳۳۲ ‏تا ۱۳۵۷ ، سه مقطع حساس و مهم سرمایه گذاری بوده است که دارای بحثهای تاریخی و شرائط سیاسی و اجتماعی ‏خاص بر آن حاکم بوده . بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی ، فرار سرمایه داران به خارج ازکشور، بدهی صاحبان صنایع ‏به سیستم بانکی و .. در پیش روی دولت قرار گرفته بود ،‌چاره ای جز ملی کردن صنایع و بانکها نبود و با تدوین ‏برنامه دوم توسعه در نیمه دوم ۱۳۷۲ و پذیرش سرمایه گذاری خارجی     ( بنده از تبصره ۲۲ قانون ) و تصویب قانون ‏چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری ،‌صنعتی، پس از یک دوره توقف طولانی پانزده ساله ، بار دگر جذب سرمایه های ‏خارجی مورد توجه قانونگذار قرار گرفت ، در برنامه سوم توسعه به دولت نسبت به اخذ یا تضمین تسهیلات مالی ‏خارجی اجازه داده شد و در برنامه چهارم توسعه در مواد ۱۳ ،‌۱۴ ، ۱۵ ، ۲۱، ۲۴ ، ۳۳ ، ۴۸ جذب و حمایت از ‏سرمایه های خارجی در بخشهای مختلف اقتصادی جدی گرفته شد . ‏

6. عوامل تعیین کننده

داشتن چارچوب مشخص برای سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشورها با توجه به گسترش تجارت آزاد و جهانی ‏شدن ، اهمیت خود را ازدست داده است . ابزار کشورها برای جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی شامل قوانین و ‏مقرراتی است که چگونگی ورود و رفتار سرمایه گذاران خارجی ، معیارهای عملکرد شرکتهای خارجی وابسته و عملکرد ‏بازارها را مشخص می کند بعضی از عوامل گوناگون موثر برای جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی با عنوانهای ‏سیاسی ، اقتصادی ، جغرافیایی و حمایتی و تشویقی شناخته می شود .به طور مثال در عوامل اقتصادی مباحثی چون ‏وجود زیرساختهای اقتصادی گسترده ، بازبودن سیستم اقتصادی و … مورد بررسی قرار می گیرد و یا در عوامل ‏حمایتی و تشویقی مباحثی چون معافیتهای مالیتی ،‌تسهیلات زیربنایی و …. مطرح می گردد . ‏

7.  سرمایه گذاری خارجی

و توسعه اقتصادی ‏ طرحهای سرمایه گذاری خارجی می تواند ضمن ایجاد فرصتهای شغلی ، باعث افزایش صادرات غیر نفتی ، تکمیل ‏حلقه های زنجیره تولید ، اکتشاف ،‌بهره برداری ازمنابع و فر‌آوری ،‌رونق بخشیدن به بازار رقابت ، ‌افزایش کیفیت ‏کالاها و خدمات و کاهش قیمتها شود و از طرفی با رویکرد به فناوری مدرن ، نابودی مدیریت سنتی و بازاریابی ‏مناسب زمیه برای رقابت پذیری صنایع و ورود آنها به بازار جهانی هموار می شود . ‏

8. مزایا و مشوقهای سرمایه گذاری خارجی درایران

پس از گذشت حدود نیم قرن از زمان تصویب اولین قانون سرمایه گذاری خارجی در ایران ،‌در سال ۱۳۸۱ قانون ‏جدیدی تحت عنوان « قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی» به تصویب رسید که جایگزین قانون پیشین ‏یعنی« قانون جلب و حمایت سرمایه های خارجی » مصوب ۱۳۳۴ گردید ،‌خلاصه ای ازمفاد مواد این قانون عبارتند از: ‏ ‏۱ : پذیرش سرمایه گذاران خارجی بر اساس این قانون و با رعایت سایر قوانین و مقررات جاری کشور می بایست ‏به منظور عمران و آبادی فعالیت تولیدی اعم از صنعتی ،‌ معدنی » کشاورزی و خدمات صورت پذیرد . ‏ ‏۲ : سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران ،‌تنها نهاد رسمی تشویق سرمایه گذاری های خارجی در ‏کشور و رسیدگی به کلیه امور مربوط به سرمایه گذاریهای خارجی می باشد. ‏ ‏۳ : اصل سرمایه خارجی و منافع آن یا آنچه از اصل سرمایه در کشور باقی مانده باشد ، با دادن پیش آگهی سه ماهه ‏به هیات سرمایه گذاری خارجی بعد از انجام کلیه تعهدات و پرداختها کسورات قانونی و تصویب هیات و تایید وزیر ‏امور اقتصادی و دارایی قابل انتقال به خارج خواهد بود .

‏ 9. همکاری شهرداری خلیل شهر

و سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی فنی ایران اینک شهرداری خلیل شهر و سازمان سرمایه گذاری و کمکهای فنی و اقتصادی ایران در حال بررسی پیشنهاد طرح « ‏خلیل شهر به عنوان شهر پایلوت سرمایه گذاری خارجی » در کشور با هماهنگی سایر نهادها و سازمانهای مرتبط می ‏باشد . سرمایه گذاران ،‌داخلی جهت شناسایی وانتخاب پروژه سرمایه گذاری و اطلاع رسانی مناسب به سرمایه ‏گذاران خارجی به سایت فرصتهای سرمایه گذاری خارجی جمهوری اسلامی ایران به نشانی‎ WWW.iiO.ir‏ ؛ که ‏توسط سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی وفنی ایران ایجاد و راه اندازی گردیده است مراجعه نمایند . ‏اطلاعات موجود بر روی سایت این امکان را فراهم می سازد که سرمایه گذاران بالقوه خارجی علاوه بر دسترسی به ‏اطلاعاتی نظیر ترجمه قانون و آیین نامه سرمایه گذاری خارجی به زبانهای مختلف ، پروژه های سرمایه گذاری شده ‏در ایران و آمار سرمایه گذاری خارجی در ایران امکان دسترسی به اطلاعات فرصتهای سرمایه گذاری بر اساس نوع ‏پروژه ،‌حجم سرمایه گذاری مورد نیاز ،‌محل اجرای پروژه داشته باشند . سرمایه گذاران می توانند با مراجعه به این ‏سایت و تکمیل فرمهای سه صفحه ای پروژه های بالقوه خود که مشکل تامین مالی و یا فن آوری داشته و نیاز به ‏سرمایه گذاری خارجی دارند را برای معرفی به سازمان سرمایه گذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران ارسال نمایند ‏‏. علاقه مندان به سرمایه گذاری در خلیل شهر نیز می توانند با شناسایی و انتخاب طرح به سرمایه گذاری مورد نظر ‏با مراجعه به شهرداری جهت ایجاد هماهنگی با سازمانهای مرتبط مراجعه نمایند .